विळखा श्वानांचा… (विशेष वृत्त मालिका) ही भटक्या कुत्र्यांच्या समस्येवर आणि त्याच्या भीषण वास्तवावर प्रकाश टाकणारी २१ भागांची विशेष शास्त्रोक्त वृत्त महाराष्ट्र ब्रेकिंग न्यूजवर मालिका आहे. गेल्या ३० वर्षांपासून पर्यावरण क्षेत्रात कार्यरत असणारे व प्राणीमित्र म्हणून परिचित असणारे,प्राधिकरण नागरी सुरक्षा कृती समितीचे महाराष्ट्र राज्य अध्यक्ष डॉ.विजयकुमार पाटील यांनी पिंपरी चिंचवड शहरातील भटक्या कुत्र्यांच्या प्रश्नावर मालिका आजपासून सुरु करीत आहोत.
प्रस्तावना: समस्येचे गांभीर्य
गेल्या दोन दशकांत शहरात मोकाट कुत्र्यांची (Stray Dogs) संख्या वेगाने वाढली आहे. ही केवळ प्राण्यांची संख्या वाढण्याची समस्या नसून, यामुळे सार्वजनिक आरोग्य, लहान मुलांची सुरक्षितता आणि नागरिक-प्राणी यांच्यातील वाढता संघर्ष हा एक अत्यंत गंभीर सामाजिक प्रश्न बनला आहे. २००७ मधील पहिल्या अधिकृत जनगणनेच्या आकड्यांपासून सुरू झालेला हा प्रवास २०२६ मध्ये एका भयानक टप्प्यावर येऊन पोहोचला आहे.
१. सुरुवातीचा उगम: २००७ ची पहिली अधिकृत जनगणना
२००७ मध्ये महानगरपालिका प्रशासनाने शहरातील मोकाट कुत्र्यांची पहिली शास्त्रोक्त जनगणना केली.
- अधिकृत संख्या: या पहिल्या जनगणनेत शहरात १०,९६१ मोकाट कुत्रे असल्याचे नोंदवले गेले.
- तत्कालीन परिस्थिती: २००७ च्या सुमारास कुत्र्यांची संख्या मर्यादित असल्याने मानवी वस्त्यांवरील त्यांचे हल्ले किंवा दहशतीचे प्रमाण खूप कमी होते. मुख्य कचरा कुंडी किंवा ठराविक गल्ल्यांपुरताच त्यांचा वावर मर्यादित होता.
- प्रशासकीय ढिसाळपणा: याच काळात प्राणी छळ प्रतिबंधक कायदा (PCA) आणि ‘अ‍ॅनिमल बर्थ कंट्रोल’ (ABC) नियमावलीनुसार कुत्र्यांचे निर्बीजीकरण (Sterilization) करणे बंधनकारक होते. मात्र, सुरुवातीच्या काळात या मोहिमेकडे पुरेशा गांभीर्याने पाहिले गेले नाही.
२. २०२६ चा भयानक वास्तव: १ लाखांचा टप्पा आणि वाढती दाहकता
विसाव्या वर्षात पदार्पण करताना, २०२६ मधील अंदाजित आकडेवारीनुसार शहरातील मोकाट कुत्र्यांची संख्या १ लाखाच्या पार गेली आहे.
- अफाट वाढ: २००७ मधील ~११ हजारांवरून २०२६ मध्ये १ लाखांपर्यंत झालेली ही वाढ जवळपास ९००% पेक्षा जास्त आहे.
- दैनंदिन संघर्ष: आज शहरातील कोणताही रस्ता, गल्ली, सोसायटी किंवा सार्वजनिक उद्यान मोकाट कुत्र्यांच्या विळख्यातून सुटलेले नाही. रात्रीच्या वेळी दुचाकीस्वारांच्या मागे धावणे, लहान मुलांवर आणि वृद्धांवर जीवघेणे हल्ले करणे अशा घटना रोज वृत्तपत्रांच्या हेडलाईन्स बनत आहेत.
पहिल्या भागाचा निष्कर्ष
२००७ मधील १०,९६१ हा आकडा नियंत्रणात आणणे प्रशासनाला सहज शक्य होते. मात्र, नियोजनशून्य कारभार आणि कायद्यातील पळवाटांमुळे आज २०२६ मध्ये संपूर्ण शहर एका लाख कुत्र्यांच्या विळख्यात सापडले आहे. ही समस्या आता केवळ ‘श्वानप्रेमी विरुद्ध श्वानद्वेष्टे’ अशी उरलेली नसून, शहराच्या सुरक्षिततेचा आणि आरोग्याचा मुख्य प्रश्न बनली आहे.
