“विळखा श्वानांचा” भाग २१ – पिंपरी चिंचवड शहरातील मोकाट कुत्र्यांची समस्या – तोडगा आणि सांगता – पिंपरी-चिंचवडला श्वानमुक्त आणि सुरक्षित करण्यासाठी तज्ज्ञांचे उपाय

पिंपरी, (महाराष्ट्र ब्रेकिंग न्यूज) – पिंपरी-चिंचवड शहरातील मोकाट कुत्र्यांच्या समस्येवर गेल्या २० भागांमध्ये आपण वाढती संख्या, हल्ले, अपुरे डॉग शेल्टर्स, नसबंदीतील लबाडी, सीमावर्ती भागांतून होणारी घुसखोरी आणि प्रशासकीय सावळागोंधळ या सर्व बाजूंचा सविस्तर वेध घेतला. या विशेष शोधमालिकेच्या अंतिम भागात म्हणजेच २१ व्या भागात आपण ही गंभीर समस्या सोडवून पिंपरी-चिंचवडला सुरक्षित आणि श्वानमुक्त (रेबीजमुक्त) करण्यासाठी पशुवैद्यकीय तज्ज्ञ,

PNSKS चे पर्यावरण अभ्यासक,नगररचनाकार आणि कायदेतज्ज्ञांनी सुचवलेले ठोस आणि व्यवहार्य उपाय पाहणार आहोत.
१. तज्ज्ञांनी सुचवलेला त्रिसूत्री कृती आराखडा (The 3-Pronged Action Plan)
केवळ कुत्र्यांना पकडणे किंवा त्यांचे कान कापणे हा यावर अंतिम तोडगा नाही. तज्ज्ञांच्या मते, खालील ३ आघाड्यांवर एकाच वेळी युद्धपातळीवर काम करावे लागेल:
अ) आधुनिक व पारदर्शक नसबंदी (A.B.C. Reform)
• १००% डिजिटल ट्रॅकिंग: महापालिकेने नसबंदीची संपूर्ण प्रक्रिया कंत्राटदाराकडून काढून घेऊन स्वतःच्या नियंत्रणात घ्यावी. प्रत्येक कुत्र्याला बसवण्यात येणाऱ्या आरएफआयडी (RFID) मायक्रोचिपचा मध्यवर्ती डेटाबेस (Centralized Dashboard) तयार करावा, जो नागरिकांनाही ऑनलाईन पाहता येईल.
• थर्ड पार्टी ऑडिट (Third-Party Audit): नसबंदी खरोखर झाली आहे की नाही, हे तपासण्यासाठी शासकीय पशुवैद्यकीय महाविद्यालय किंवा नामांकित डॉक्टरांची स्वतंत्र समिती नेमून कंत्राटदारांच्या बिलांचे कडक ऑडिट करावे.
ब) क कचरा व्यवस्थापन (Solid Waste Management)
• ‘नो फूड ऑन रोड’ (No Food on Road) मोहीम: कुत्र्यांची संख्या अन्नाच्या उपलब्धतेवर वाढते. शहरातील चिकन-मटण मार्केट, हॉटेल्स, ढाबे आणि उघड्या कचरा कुंड्या पूर्णपणे बंद कराव्यात. कचरामुक्त रस्ते आपोआप कुत्र्यांची प्रजनन क्षमता आणि त्यांची आक्रमकता कमी करतात.
• अधिकृत फीडिंग झोन्स (Designated Feeding Zones): रहिवासी सोसायट्या, शाळा किंवा मुख्य रस्त्यांवर कुत्र्यांना अन्न घालण्यास पूर्ण बंदी घालावी. महापालिकेने प्राणीप्रेमींच्या (Animal Feeders) समन्वयाने मानवी वस्तीपासून दूर, शहराबाहेर ‘फीडिंग झोन्स’ निश्चित करून द्यावेत.
क) संयुक्त सीमा मोहीम (Joint Action Task Force)
• PCMC + PMC + PMRDA समन्वय: कुत्र्यांच्या ग्रामीण भागातील घुसखोरीला आळा घालण्यासाठी तिन्ही प्राधिकरणांनी एकत्रित “श्वान नियंत्रण टास्क फोर्स” स्थापन करावा. शहराच्या वेशीवर रात्रीची गस्त वाढवून छुप्या पद्धतीने कुत्रे आणून सोडणाऱ्या गाड्यांवर गुन्हे दाखल करावेत.
२. डॉग शेल्टर प्रकल्पांची जलद पूर्तता (Fast-Tracking Shelters)
• भोसरी, पुनावळे, तळवडे, शाहूनगर आणि मोहननगर येथील नियोजित ५ नवीन अत्याधुनिक डॉग शेल्टर्स (५,००० क्षमता) केवळ कागदावर न ठेवता पुढील ६ महिन्यांत पीपीई मॉडेलवर प्रत्यक्ष सुरू करावेत.
• आक्रमक, पिसाळलेले किंवा वारंवार चावा घेणारे कुत्रे कोर्टाच्या परवानगीने कायमस्वरूपी या शेल्टरमध्येच ठेवण्यात यावेत, जेणेकरून नागरिकांवरील हल्ले तात्काळ थांबतील.
३. पाळीव कुत्र्यांची सक्तीची नोंदणी (Pet Dog Registration)
• पिंपरी-चिंचवडमधील प्रत्येक पाळीव कुत्र्याची महापालिकेकडे नोंदणी आणि त्याचे दरवर्षी अँटी-रेबीज लसीकरण करणे बंधनकारक करावे. नियम न पाळणाऱ्या आणि कुत्र्यांना रस्त्यावर बेवारस सोडणाऱ्या मालकांवर भारी दंडात्मक कारवाई करावी.
४. शोधमालिकेची सांगता आणि निष्कर्ष (Conclusion)
“विळखा श्वानांचा” या शोधमालिकेचा मुख्य उद्देश कोणा एका घटकावर दोषारोप करणे हा नव्हता, तर शहरातील एका ज्वलंत आणि दुर्लक्षित समस्येचे खरे स्वरूप प्रशासनासमोर आणणे हा होता.

नागरिकांचा जीव विरुद्ध प्राण्यांचे हक्क: हा वाद प्राणीप्रेमी विरुद्ध सामान्य नागरिक असा नसून, “सुरक्षित सहजीवन” कसे निर्माण करता येईल, याचा आहे. सर्वोच्च न्यायालयाचे नियम प्राण्यांवर क्रूरता करण्यास नकार देतात, पण त्याच वेळी नागरिकांच्या सुरक्षित जगण्याच्या अधिकाराचेही रक्षण करतात.
• अंतिम निष्कर्ष: पिंपरी-चिंचवड महापालिकेने आता राजकीय अनास्था बाजूला ठेवून, पशुवैद्यकीय विभागाचे सक्षमीकरण करणे, डॉग व्हॅन्सची संख्या वाढवणे आणि तज्ज्ञांच्या या उपायांची कडक अंमलबजावणी करणे काळाची गरज आहे. तरच उद्योगनगरी म्हणून ओळखले जाणारे पिंपरी-चिंचवड शहर मोकाट कुत्र्यांच्या भीतीतून मुक्त होऊन खऱ्या अर्थाने ‘स्मार्ट आणि सुरक्षित शहर’ बनू शकेल.
विळखा श्वानांचा – ह्या २१ भागांच्या शोधमालिकेतुन महापालिकेने गांभीर्याने बोध घ्यावा असेच प्राधिकरण नागरी सुरक्षा कृती समितीचे अध्यक्ष ,पर्यावरण अभ्यासक डॉ.विजयकुमार पाटील यांना वाटते. वेळीच समस्येचे निराकरण केले नाही तर शहर धोकादायक श्वानांच्या विळख्यात गुदमरून जाईल. यात शंका नाही.महाराष्ट्र ब्रेकिंग न्युज च्या माध्यमातून ती प्रसिद्ध केली गेली.शोधमालिका २१ दिवस सुरू असताना अनेक नागरिकांनी संपादकांशी संपर्क करून सत्य परिस्थिती असल्याचे स्पष्ट केले. नागरिकांनी ह्या शोध मालिकेस भरभरून प्रतिसाद दिला. न्यूज पोर्टल च्या संपादकांकडून वाचकांचे आभार.