विळखा श्वानांचा – भाग १०: उघड्यावरील मांस कचरा आणि कुत्र्यांचे हिंस्र होणे

विळखा श्वानांचा – भाग १०: उघड्यावरील मांस कचरा आणि कुत्र्यांचे हिंस्र होणे.

पिंपरी, (महाराष्ट्र ब्रेकिंग न्यूज) – पिंपरी चिंचवड शहरात भटक्या कुत्र्यांची संख्या १ लाखाच्या पार जाण्यासोबतच ते कमालीचे हिंस्र आणि आक्रमक होण्यामागे शहरातील उघड्यावरील चिकन-मटण वेस्ट आणि खाटीकखान्यांचा कचरा हे एक प्रमुख कारण ठरत आहे. हॉटेलचे उरलेले अन्न, चिकन-मटण दुकानांमधून रस्त्याकडेला फेकले जाणारे अवयव आणि उघड्या कचराकुंड्या यांमुळे कुत्र्यांच्या मूळ वर्तनात (Behavior) अत्यंत भयानक बदल होत आहेत.

उघड्यावरील मांस कचरा (Chicken-Mutton Waste) आणि कुत्र्यांचे हिंस्र होणे. या संदर्भात आपण माहिती पाहू.

या समस्येची सविस्तर कारणे आणि त्यामुळे उद्भवलेला धोका खालील मुद्द्यांच्या आधारे समजून घेता येईल:
१. कच्च्या मांसाची सवय कुत्र्यांना ‘शिकारी’ बनवतेय
• शिकारी प्रवृत्ती जागी होणे: पाळीव किंवा सामान्य भटक्या कुत्र्यांना शिजवलेले अन्न खाण्याची सवय असते. मात्र, जेव्हा कुत्रे खाटीकखान्याबाहेर किंवा चिकन शॉपच्या कचऱ्यात पडलेले रक्त माखलेले कच्चे मांस आणि हाडे सतत खातात, तेव्हा त्यांच्यातील रानटी व शिकारी वन्य प्रवृत्ती (Predatory Instinct) पुन्हा जागी होते.
• रक्ताची चव लागणे: कचऱ्यातील रक्ताची चव लागल्यामुळे कुत्र्यांची आक्रमकता वाढते. यामुळे ते केवळ भूक भागवण्यासाठी नाही, तर आक्रमक भावनेतून इतर प्राण्यांवर किंवा लहान मुलांवर धावून जाण्यास प्रवृत्त होतात.
२. टेरिटोरियल वॉर (Territory) आणि टोळ्यांची निर्मिती
• खाद्याच्या जागेवरून टोळ्यांमध्ये वाद: चिकन-मटणचे टाकाऊ पदार्थ ज्या भागात जास्त टाकले जातात (उदा. पिंपरी, चिंचवड, भोसरी किंवा वाकड परिसरातील अंतर्गत रस्ते), तिथे कुत्रे आपली ‘टेरिटोरी’ (हद्द) तयार करतात.
• अनोळखी व्यक्तींवर हल्ले: या विशिष्ट खाद्याच्या जागेवर ताबा मिळवण्यासाठी कुत्र्यांच्या टोळ्यांमध्ये भयंकर टोळीयुद्ध (Pack Operations) सुरू होते. अशा भागात रात्रीच्या किंवा पहाटेच्या वेळी एखादा पादचारी, दुचाकीस्वार किंवा लहान मूल आल्यास, आपली हद्द आणि अन्न वाचवण्यासाठी अख्खी टोळी त्यांच्यावर जीवघेणा हल्ला करते.
३. उघड्यावरील कचरा आणि महापालिकेचे ढिसाळ कचरा व्यवस्थापन
• फूटपाथ आणि अंतर्गत रस्त्यांवर डम्पिंग: अनेक चिकन-मटण विक्रेते दुकानातील टाकाऊ भाग (पंख, हाडे, आतडे) रात्रीच्या वेळी महापालिकेच्या कचराकुंडीत न टाकता थेट फूटपाथवर किंवा निर्जन रस्त्यांवर फेकतात. या दुर्गंधीयुक्त कचऱ्याभोवती एकाच वेळी १५-२० कुत्रे गोळा होतात.
• कचरा उचलण्यास दिरंगाई: महापालिकेच्या आरोग्य विभागाकडून उघड्यावरील हा कचरा वेळेत उचलला जात नाही. कचरा कुजल्यामुळे कुत्र्यांमध्ये अन्न मिळवण्याची स्पर्धा वाढते, ज्यातून त्यांची चिडचिड आणि आक्रमकता शतपट वाढते.
४. मागील २० वर्षांतील कचरा आणि श्वान समस्येचा ताळेबंद (२००६ ते २०२६)
कालखंड चिकन-मटण दुकानांची स्थिती कुत्र्यांच्या वर्तनावरील परिणाम व घटना
२००६ – २०११ • शहरात चिकन-मटण दुकानांची संख्या मर्यादित होती.
• कचरा बहुतांश वेळा नागरी वस्तीपासून दूर टाकला जाई. • कुत्रे प्रामुख्याने मानवी वस्त्यांमध्ये उरलेल्या अन्नावर अवलंबून होते.
• कुत्र्यांमध्ये सामूहिक हिंस्रपणाचे प्रमाण कमी होते.
२०१२ – २०१७ • आयटी पार्क (हिंजवडी जवळचा भाग) आणि उपनगरांच्या वाढीमुळे मटण शॉप्स आणि हॉटेल्सची संख्या प्रचंड वाढली.
• उघड्यावर वेस्ट टाकण्याची प्रवृत्ती वाढली. • अंतर्गत रस्त्यांवर रात्रीच्या वेळी दुचाकीस्वारांचा पाठलाग करण्याच्या घटनांमध्ये ३०% वाढ झाली.
• कुत्र्यांनी लहान मुलांवर केलेल्या हल्ल्यांच्या गंभीर केसेस समोर येऊ लागल्या.
२०१८ – २०२२ • शहरात अनधिकृत खाटीकखाने आणि चिकन सेंटरचा सुळसुळाट झाला.
• महापालिकेचे ‘कचरा वर्गीकरण’ धोरण कागदावरच राहिले. • लॉकडाऊनच्या काळात हॉटेल्स बंद झाल्याने व नंतर अचानक मांस कचरा मिळाल्याने कुत्र्यांच्या वर्तनात प्रचंड अस्थिरता आली.
• एकाच वर्षात श्वानदंशाचा आकडा २२,००० पार गेला.
२०२३ – २०२६ • मॉर्डन मटण शॉप्स आले तरीही कचऱ्याची छुप्या पद्धतीने विल्हेवाट लावणे सुरूच राहिले.
• कचरा डेपोच्या आसपास कुत्र्यांच्या मोठ्या टोळ्या तयार झाल्या. • चालू वर्षात ७ महिन्यांतच १३,६१५ हून अधिक जणांना चावा घेतला आहे.
• उघड्यावरील मांस खाऊन कुत्रे इतके हिंस्र झाले आहेत की ते आता लहान मुलांना ‘शिकार’ समजू लागले आहेत.
उपाय काय असायला हवेत?
१. हॉटेल व खाटीकखान्यांवर कडक कारवाई: उघड्यावर मांस कचरा टाकणाऱ्या दुकानदारांचे परवाने रद्द करून त्यांच्यावर फौजदारी गुन्हे दाखल करावेत.
२. बायो-वेस्ट प्रोसेसिंग: महापालिकेने मांसाहारी कचऱ्यासाठी स्वतंत्र क्लोज-डस्टबीन (संबंधित वाहने) व्यवस्था करावी, जेणेकरून हा कचरा कुत्र्यांच्या संपर्कात येणार नाही.
३. शहरी शेल्टर होम्सची निर्मिती: हिंस्र झालेल्या कुत्र्यांना चिन्हांकित करून त्यांचे तातडीने पुनर्वसन करावे.