पिंपरी, (महाराष्ट्र ब्रेकिंग न्यूज)- आरोग्य सेवेतील एका नवीन युगाची सुरुवात करत डॉ. डी. वाय. पाटील दंत महाविद्यालय आणि रुग्णालय, पिंपरी, पुणे (डॉ. डी. वाय. पाटील विद्यापीठ – अभिमत विद्यापीठ) येथे अत्यंत *अत्याधुनिक ‘जिनॉमिक्स आणि प्रिसिजन मेडिसिन प्रयोगशाळेचे’ (Genomics and Precision Medicine Laboratory) औपचारिक उद्घाटन उद्या मंगळवारी, दिनांक 4 ऑगस्ट 2026 रोजी करण्यात येणार आहे. ही केवळ हाय-टेक सिक्वेन्सिंग उपकरणांनी भरलेली प्रयोगशाळा नसून, आरोग्य आणि वैद्यकीय संशोधनातील एका ऐतिहासिक झेपेचे प्रतीक आहे.
या प्रयोगशाळेच्या उद्घाटन समारंभासाठी कुलपती डॉ. पी. डी पाटील, प्र कुलपती डॉ. भाग्यश्री पी. पाटील,
डॉ. स्मिता जाधव प्र-कुलगुरू डॉ. डी. वाय. पाटील विद्यापीठ, पिंपरी, पुणे व सचिव डॉ. डी. वाय. पाटील विद्यापीठ सोसायटी, पुणे,
तसेच विशेष उपस्थिती: एमोरी युनिव्हर्सिटी (Emory University), अमेरिका येथील मानद प्राध्यापक:
डॉ. मिर्को पायर्डिनी – प्राध्यापक,
डॉ. डीआना कुल्पा – असोसिएट प्रोफेसर,
डॉ. विजयकुमार वेलू – असोसिएट प्रोफेसर या मान्यवरांच्या उपस्थितीत या प्रयोगशाळेचे उद्घाटन संपन्न होईल.
जीन्स (Genes) आणि डीएनएच्या (DNA) अभ्यासातून रुग्णांना मिळणार त्यांच्या शरीराला साजेसे वैयक्तिक उपचार (Precision Medicine)!
जीनॉमिक्स (Genomics): आपल्या शरीरातील पेशींमध्ये डीएनए (DNA / Genes) असतात, जे आपले शरीर कसे काम करेल हे ठरवतात. या जीन्सच्या अभ्यासाला ‘जीनॉमिक्स’ म्हणतात.
प्रिसिजन मेडिसिन (Precision Medicine / अचूक उपचार): पूर्वी एकाच आजारासाठी (उदा. मधुमेह किंवा कर्करोग) सर्व रुग्णांना एकच औषध दिले जायचे. पण आता रुग्णाच्या डीएनएची तपासणी करून, त्याच्या शरीराला नेमके कोणते औषध सर्वात जास्त लागू पडेल, तेच औषध देणे म्हणजे ‘प्रिसिजन मेडिसिन’.
१. वैद्यकीय आणि दंत शाखेच्या विद्यार्थ्यांना काय फायदा होणार?
ही प्रयोगशाळा वैद्यकीय, दंत (Dental), नर्सिंग, फिजियोथेरपी आणि बायोटेक्नॉलॉजीच्या विद्यार्थ्यांसाठी प्रत्यक्ष शिक्षणाचे मोठे केंद्र बनेल:
प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक प्रशिक्षण (Hands-on Training): केवळ पुस्तकी ज्ञान न घेता विद्यार्थ्यांना मॉलिक्युलर बायोलॉजी, बायोइन्फॉर्मेटिक्स, इम्युनोलॉजी आणि मायक्रोबायोम सायन्सच्या अत्याधुनिक उपकरणांवर थेट काम करण्याची संधी मिळेल.
एकाच कॅम्पसमध्ये आंतरशाखीय संशोधन: एकाच कॅम्पसमध्ये वैद्यकीय (Medical) आणि दंत (Dental) दोन्ही महाविद्यालये असल्यामुळे दोन्ही क्षेत्रांतील विद्यार्थी एकत्र येऊन नवनवीन आजारांवर संशोधन करू शकतील.
पुण्यातील ‘बायोटेक हब’चा फायदा: पुणे हे बायोटेक्नॉलॉजी आणि औषध निर्माण (Pharma) क्षेत्राचे मोठे केंद्र असल्याने, विद्यार्थ्यांना शिक्षण पूर्ण करतानाच विविध उद्योग आणि जागतिक तज्ज्ञांशी जोडले जाता येईल.
उच्च शिक्षण व करिअरच्या संधी: एम.डी., पदव्युत्तर पदवी (Postgraduation), पीएचडी (PhD) संशोधन करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे संशोधन पेपर सादर करता येतील आणि देशां-परदेशांत संशोधक म्हणून काम करण्याच्या मोठ्या संधी मिळतील.
२. या प्रयोगशाळेत कोणते प्रमुख संशोधन होणार?
भारतीय लोकसंख्येची गरज लक्षात घेऊन लॅबमध्ये पुढील मुख्य विषयांवर संशोधन होईल:
भारतीय लोकसंख्येचा स्वतंत्र जनुकीय डेटाबेस: सध्या जगभरात उपलब्ध असलेल्या जनुकीय माहितीपैकी (DNA Data) ८०% पेक्षा जास्त डेटा युरोपियन लोकांचा आहे. भारतीयांची शारीरिक रचना वेगळी असल्याने, ही लॅब भारतीयांसाठी स्वतंत्र ‘जीनोमिक डेटासेट’ तयार करेल, जेणेकरून आपल्याकडील रुग्णांना अचूक औषधे देता येतील.
गंभीर आजारांवर अचूक उपचार: जनुकीय तपासणीद्वारे मधुमेह (Diabetes), हृदयविकार आणि कर्करोग (Cancer) यांसारख्या आजारांवर परिणामकारक उपचार शोधणे.
तोंडाच्या आरोग्याचा शरीराशी संबंध: तोंडाचे आरोग्य, तोंडातील सूक्ष्मजीव (Microbiome) आणि शरीरातील सूज/दाह (Systemic Inflammation) यांचा इतर आजारांशी असणारा संबंध शोधणे.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि आजारांचे लवकर निदान: एआयच्या (AI) मदतीने डीएनएचे विश्लेषण करून गंभीर आजार होण्यापूर्वीच त्याची लक्षणे ओळखणे.
३. आंतरराष्ट्रीय व राष्ट्रीय स्तरावरील सहकार्य
अमेरिकेची एमोरी युनिव्हर्सिटी (Emory University): या नामांकित विद्यापीठासोबत भागीदारी झाली असून, जीनॉमिक्स आणि इम्युनोलॉजी संशोधनात त्यांचे जागतिक मार्गदर्शन लाभणार आहे.
ICMR आणि CUTN सोबत संशोधन: ICMR-NIRRCH व सेंट्रल युनिव्हर्सिटी ऑफ तमिळनाडू सोबत हेपेटायटिस-बी (HBV), गरोदर महिलांचे आरोग्य आणि बालकांच्या रोगप्रतिकारशक्तीवर संशोधन सुरू आहे.
इतर राष्ट्रीय संस्था: आगामी काळात CSIR-नॅशनल केमिकल लॅबोरेटरी (NCL), IISc, IITs आणि AIIMS यांसारख्या संस्थांसोबत संयुक्त संशोधन केले जाईल.
४. उभारणी खर्च आणि प्रगत उपकरणे
गुंतवणूक: डॉ. डी. वाय. पाटील विद्यापीठाने स्वतः ₹४० लाख रुपयांची गुंतवणूक करून ही प्रयोगशाळा उभारली आहे.
उपकरणे: या निधीतून मॉलिक्युलर बायोलॉजी साधने, रिअल-टाईम PCR सिस्टीम, बायोसेफ्टी इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि बायोइन्फॉर्मेटिक्स साधने उपलब्ध करून दिली आहेत.
भविष्यकालीन विस्तार: लॅबमध्ये भविष्यात ‘नेक्स्ट-जनरेशन सिक्वेन्सिंग’ (Next-Generation Sequencing) या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा विस्तार केला जाईल, ज्यासाठी ICMR आणि जागतिक संस्थांकडून निधी मिळवला जाईल.
डी. पी. यु. (DPU) ची ही नवी लॅब वैद्यकीय विद्यार्थ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाचे धडे देणारे ज्ञानकेंद्र बनेल, तर सर्वसामान्य रुग्णांसाठी भविष्यात परवडणाऱ्या व अतिअचूक उपचारांचा मार्ग सुकर करेल.
